Uygulanan İnsanı Bitiren Psikolojik İşkence ; Gaslighting

Gaslighting özellikle narsistik kişilik bozukluğu olan kişilerin kullandığı bir manipülasyon yöntemidir. Kişi maruz kaldığı psikolojik baskı sonucu kendi gerçeklerinden, algısından ve hafızasından şüphe duymaya başlar ve bu durum kişinin kendine karşı olan güveninin gittikçe azalmasına neden olur.

Bu termin adını 1940 yılında yayınlanmış ünlü hollywood filmi olan ”Gaslıght” filminden almıştır. Filmde Jack isimli kişi karısı olan Bellanın mülkünü ele geçirmek için ona çok profesyonel bir şekilde psikolojik baskı uyguluyor. Karısına onun delirdiğini inandırmaya çalışan adam her akşam odayı ışıklandıran gaz lambasının ışığını daha da çok kısıyor. Bella eşine odadaki ışığın gün geçtikçe azaldığını söylese de eşi ona şaşkın bir şekilde bakarak ” Yok öyle birşey.. Bu sadece senin hayal ürünün”  diye cevap veriyor. Daha sonra ise Jack karısının yapmadığı şeyleri ona yapmış gibi anlatmaya başlıyor. Bu tür oyunlarla ve psikolojik baskılarla karısının kendine olan güvenini ve algısına karşı olan inancını sarsmaya, aynı zamanda delirmesini sağlamaya çalışıyor.

Gaslighting uygulayan kişinin maksadı kurbanının kendi algılarından şüphe ederek kendine güvenmekten vazgeçmesi ve tamamıyla ona tabi olmasıdır. Bir kere uygulanan bir manipülasyon değildir ve sürekli olarak uygulanması gerekir. O yüzden bu manipülasyonu uygulayan kişiler genellikle sık sık görüştüğümüz kişilerdir (anne, baba, sevgili, eş , yakın arkadaş yada patron). Bu manipülasyonun uygulandığı kişi gittikçe kendini psikolojik anlamda çok zayıf ve beceriksiz hissetmeye başlar. 

Bunu uygulayan kişi çok nadiren, bağırma, çağırma yada tehdit kullanır. Genellikle bunu çok sakince yapar ve bu daha da tehlikelidir. Çünkü buna maruz kalan kişi Gaslighting uygulayan kişinin onu düşündüğüne, korumaya çalıştığına ve onun iyiliğini istediğine inanır. Böylelikle manipülasyon kurbanı kendi fikir ve düşüncelerinden kolaylıkla şüphe duymaya başlar.  Çünkü bu kadar iyi, düşünceli birisi yalan söylemez herhalde değil mi?… 

Yukarıda yazdığımız gibi bu yöntem genellikle kendine aşık olan ve asla empati becerisi olmayan Patolojik Narsistler yada Sosyopatlar  tarafından uygulanır. Narsistik kişilik bozukluğunun erkekler arasında daha çok yaygın olması gaslighting uğrayan kişilerin çoğunlukla kadınlar olmasına neden oluyor. ( Ama şunu da unutmayalım ki çoğu erkeğin böyle bir kişilik bozukluğuna sahip olmasına sebep olan kişi  Patolojik Narsist olan anneleridir.) Yani kadınlar eşleri ve sevgilileri tarafından buna maruz kalabilirler. Aynı zamanda tabii ki erkekler de aynı şekilde eşleri tarafından bu psikolojik baskıya uğraşabilirler.

Bazen bu psikolojik işkence anneler ve babalar tarafından çocuklarına uygulanır. Örneğin hocası tarafından sınıfın karşısında aşağılanmış ve hoş olmayan sözlere maruz kalmış çocuk eve döndükten sonra annesine koşarak durumu anlatır. ” Anne bu gün Ayşe öğretmen bir şey yapmadığım halde beni tüm sınıfın önünde küçümsedi ve bana ******* dedi ”. Normalde anne bu durumda çocuğunu dinlemeli, sakinleştirmeli ve sıradaki gün okula giderek öğretmenle konuşarak çocuğunu korumalıdır. Fakat narsist bir anne hemen çocuğuna ” Böyle şeyler uydurma gel yemeğini ye…. Hayal gücün çok geniş gerçekten bakalım daha ne uyduracaksın” tarzı şeyler diyerek asla çocuğunu dinlemeye çalışmaz. Sürekli olarak ailesi tarafından boş yere suçlanan ve boşuna agresif davranışlar sergilediğine inandırılan çocuk giderek kendi hislerinden şüphe duymaya başlar ve bir zaman sonra duygularından uzaklaşır. Böylelikle çocuk ya narsistik kişilik bozukluğu olan birine ya sosyopat kişilik bozukluğu olan birine yada özgüveni sarsılmış psikolojik açıdan çok zayıf birine dönüşür. 

Gasligthingin nasıl uygulandığını anlamanız için bir kaç örnek daha verelim. Örneğin bir kadın eşinin başka bir kadınla yazıştığını görüyor ve eşine onun kim olduğunu neden onla konuştuğunu soruyor ve telefondaki yazışmaya bakmak istediğini bildiriyor. Eşiyle şok olmuş bir yüz ifadesiyle ” Bu da nasıl bir soru? Ben bir iş adamıyım bir sürü insanla konuşuyorum. Gün içinde saatlerle çalışıyorum sense bana destek olmak yerine böyle saçma sapan şeyler söylüyorsun. Gerçekten utanmıyor musun?” Bu durumda kadın ne düşündüğünü, ne algıladığını anlamayacak bir hale gelir ve gerçekten de yanlış bir şey yaptığını düşünerek kendini suçlu hissetmeye başlar.

Bir örnek daha verelim. Örneğin oda arkadaşınız yada kız kardeşiniz sürekli sizin eşyalarınızı kullanıyor ve siz ona ” Benden izinsiz neden aldın?” diye soruyorsunuz. Oysa ” Nasıl yani dün sordum senden, evet dedin işte daha kaç kez sorayım? Şaka mı yapıyorsun şuan? Dün sorduğumda al dedin unuttun mu gerçekten?” tarzı cevaplar vererek sizin kendi düşüncenizden şüphe duymanızı sağlar.

Demin verdiğimiz örnekler gaslightingin hafif halleriydi. Bu manipülasyon türünün hafif haliyle hayatımızın birçok anında karşılaşabiliriz ve insanlar genellikle bunu bilinçsiz bir şekilde uygular. 

Gaslightingin etkisine çok zor kapılacak yada hiç kapılmayacak kişiler genellikle sağlam ve iyi bir özgüvene sahip olan kişilerdir. Bu konuda sorun yaşıyorsanız özgüven konusunda yazdığımız makaleye göz atabilir yada uzman biriyle bu konuyu görüşebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir