Mobbing nedir? Mobbingle Nasıl Baş Edilir?

Mobbing nedir? Neden ortaya çıkar ve bununla nasıl baş edilir?                                                                            Mobbing çalışanın yöneticisi yada iş arkadaşları tarafından sürekli olarak psikolojik baskı altına alınmasını ifade eder. Bu durum sadece psikolojik baskı olarak değil bazen fiziksel şiddet şeklinde de kendini gösterebilir.

Peki mobbing nasıl uygulanır?

  • Çalışanın iş arkadaşları tarafından dışlanması ve yok sayılması
  • Özel hayatı ve işi hakkında yapılan dedikodular
  • Müşterilerin yada diğer iş arkadaşlarının yanında sürekli küçük düşürülmesi ve aşağılanması
  • Çalışanın üzerine bağırılması ve onu olumsuz etkileyebilecek kelimeler kullanılması
  • Fiziksel şiddet uygulanması
  •  Çalışana aşırı iş yüklenmesi  ve yapması için çok az süre tanınması
  • Sürekli eleştiride bulunulması
  • Performansı hakkında olumsuz kelimelerin kullanılması
  • Çalışan ne yaparsa yapsın yaptığı işin beğenilmemesi ve vs. 

Bu gibi durumlar, yaşattığı yoğun stres sonucu çalışanın sağlında yıkıcı etkiler yaratır.

Mobbingin üç türü vardır. Dikey mobing, Yatay mobing ve Düşey mobbing. İşte çalışana daha üst statüye sahip olan birinin (yönetici, patron..) mobbing uygulaması düşey, aynı statüye sahip olan birinin (iş arkadaşlarının) mobbing uygulaması ise yatay mobbingdir. Dikey mobbing ise alt statüye sahip olan çalışanların üst statüye sahip olan birine mobing uygulamasıdır. En çok görülen mobing türleri Düşey ve Yatay mobbing türleridir.

Mobbingin nedenleri:

Mobbing yaşa, cinse, işte yeni olup olmamanıza,deneyimli yada acemi bir işçi olmanıza bakmaz. Yani nedenleri olarak bu faktörleri gösteremeyiz. Bir çok kez orta yaşlı deneyimli insanların mobinge uğradığı görülmüştür. Mobbingin nedenleri tam olarak bilinmiyor ve ”işte bu yüzden uygulanılıyor” denilebilecek genel bir nedeni yok. Ama sık sık görülen nedenlerini söyleyebiliriz.

Mobbingin uygulanması genel olarak iş yerinin özelliklerinden ve yöneticisinden aslıdır. Kurumunu demokratik bir şekilde yöneten olgun yönetici mobbing uygulanmaya başladığı an onu fark ederek karşısını alabilir.

  1. Birlikten çok rekabetin olduğu iş yerlerinde mobbing daha sık bir şekilde görülür. Daha başarılı olan bir işçiye kıskançlık duyulmasına neden olan bir ortam bunun için tabii ki çok uygundur.
  2. İş yerinin yönetim şekilinin hiyerarşik olması ve yöneticinin kendi iş yerinde ”tanrı” olmaya çalışması mobbingin uygulanması için uygun ortamı yaratır. Bu tür iş yerlerinde çalışanlar genel olarak yöneticinin her sözünü yerine getirmeye çalışır ve onun hoşuna gitmek için ellerinden geleni yaparlar. Bu durumda eğer biri buna karşı çıkarsa yada bir şeylerin doğru olmadığını söylerse mobbinge maruz kalabilir. Yöneticinin her dediğinin doğru olduğunu düşünen işçiler bu çalışana karşı kötü tavır sergilemeye, sözlü bir şekilde aşağılamaya başlar ve aldırmayarak kendini yalnız hissetmesine neden olurlar. Aynı zamanda çalışan yönetici tarafından da buna maruz kalabilir.
  3. Hiyerarşik yapıyla birlikte aşırı özgüvene ve sürekli değişen gergin bir kişiliğe sahip olan yönetici. Böyle bir yöneticiyle ‘ortak bir dil bulmak’ ve iyi iletişim kurmak çok zordur.  Sürekli değişen morali, yöneticiden gerekli olan desteği, tavsiyeni almayı zorlaştırır ve zor durumlarda bunu ona danışmanız mümkünsüz hale gelir. Böyle bir yöneticiye sahip olan çalışan mobbinge uğradığı zaman bunu yöneticiye bildirmekte ve ondan yardım istemekte zorluk çeker ve buda baskının uygulanmasını kolaylaştırır.
  4. İşten istifa etmenizi isteyen yönetici. Bazen mobbingle ekonomik kriz arasında da bir ilişki bulabiliriz. Yönetici yeterli yada gerekli görmediği çalışanını işten atmak istese de bunun maliyyetli olduğunu ve çalışanını işten çıkardıkdan sonra haklarını ödemesi gerektiğini (tazminat) bildiği için bunu başka yollarla yapmaya çalışır.  Başka yol ise tabiki psikolojik baskıdır. Uyguladığı basgı sonrası işçinin kendi isteği ile işten çıkmasını sağlar ve böylelikle tazminat ödemekten kaçınır.
  5. Kişisel nedenler. Bazı insanlar kendinden zayıf gördükleri insanlara karşı sık sık baskı uygulayarak kendi egolarını tatmin etmeye çalışırlar. Bu tür durumlara maalesef iş yerlerinde de denk gelinebilir. Eğer çalışan özgüven eksikliği yaşıyorsa, aşırı hassas ve kırılgansa, hakkını aramaktan çekiniyorsa, iş yerinde çok itaatkar davranışlar sergiliyorsa o zaman mobbinge maruz kalma oranı diğer çalışanlara göre daha fazladır. 

Diğer kişisel nedenler arasında kişinin aşırı becerikli ve başarılı olması var. İş yerinde çalışanın çok verimli olması, iyi performans sergilemesi ve çok yetenekli olması belli bir grup için tehdit olarak algılanabilir. Bu tehdidi ortadan kaldırmak isteyen grup sürekli olarak başarılı çalışana mobbing uygulayarak onun istifa etmesini yada verimliliğinin düşmesini sağlar.

6.İşin çok monoton ve sıkıcı olması. Bu gibi durumlarda bazı çalışanlar kendilerine eğlence yaratmak amacı ile başka bir çalışana psikolojik baskı uygulayabilirler.

Mobbingin sonuçları:

Mobbingin kişide yarattığı etkiler onun türünden, şiddetinden ve kişinin dayanıklılığından aslıdır. Mobbing şiddetliyse ve buna maruz kalan kişi çok hassas ve kırılgansa o zaman bu durum çok kötü şekilde sonuçlanabilir.

Sürekli olarak devam eden psikolojik baskı insanın hem psikolojisini, hem işini hem de sağlığını olumsuz etkiler.

Psikolojik etkileri: Depresyon, sürekli devam eden stres ve kaygı, stres sonucu yaranan panik ataklar ve ağlama nöbetleri, kontrol edilemeyen öfke, çaresizlik, intihara eğilimlilik vs.

Sağlığa etkileri: Çalışanın sürekli olarak gergin olması ve stres geçirmesi onun sağlığını çok kötü etkiler. Örneğin, mide ve baş ağrıları, kalp krizleri, uyku bozuklukları, deri sorunları vs.

İşe etkileri: Çalışanın yaşadığı baskı sürecinde iş için motive olması ve verimli bir şekilde çalışması çok zor bir hale gelir. Böylelikle performans kaybı yaşayan mobbing mağduru, iş arkadaşlarının yarattığı stres ortamından sık sık kaçınmaya çalışır ve işe gelmemek için bahaneler üretir. 

Sonuç olarak çalışan ya tükenerek istifa eder yada yaşadığı performans düşüklüğü sonucu işten atılır. İşten uzaklaşan mağdur hemen bu baskının etkisinden çıkamaz ve düşen  özgüven sonucu yeni işe başlamakta zorluk çeker. Kısacası bu durum mobbing mağdurunun yaşam kalitesini ciddi bir şekilde düşürür.

Mobbingle nasıl başedilmeli?

  1. Mutlaka ailenizden ve yakınlarınızdan destek alın. Bu gibi durumlarla yalnız başına baş etmek zor olabilir. Yakınların verdiği destekle, anlayışla ve empatiyle bu durumu atlatmak daha kolay olacaktır. Maalesef bazı durumlarda mobbing mağdurunun yaşadıklarını hakettiğini düşünerek kendini suçladığını görebiliyoruz. Bu gibi durumlardan kaçınmak için mağdurun bunu birileriyle paylaşması gerekiyor, çünkü ancak bu şekilde sorunun onda olmadığını anlayabilir.
  2. Yaşadıklarınız iş yerindeki arkadaşlarınıza anlatın. Yaşadıklarınızı iş arkadaşlarınızla bölerseniz, yetkililere şikayette bulunduğunuz zaman size destek olabilirler. Hem de bundan hiç kimsenin haberi olmadığı durumda direk şikayette bulunursanız, hakkınızda olumsuz izlenim oluşabilir.
  3. Yaşadıklarınızı bir deftere yazın. Yaşadığınız olumsuz durumları düzenli olarak bir deftere yazmak durumu daha iyi analiz etmenizi ve hiçbir detayı unutmamanızı sağlar. 
  4. Psikolojik ve hukuki destek alın. Hukuki açıdan Türk medeni kanuna ve Borçlar hukukuna göre tazminat isteme hakkına sahipsiniz. Psikolojik anlamda zarar gördüğünüzü kanıtlayan raporlarla ve size şahitlik edecek iş arkadaşlarınızla mahkemede daha güçlü bir konuma sahip olabilirsiniz. Türkiyede böyle bir durum için ilk defa mahkemeye başvuran ve üstelik ”mobbing” kavramının hukuk literatürüne geçmesini sağlayan ilk kişi  jeoloji mühendisi olan Tulin Yıldırımdır.Avukatıyla birlikte İş Mahkemesinde açtıkları manevi tazminat davasını kazandılar.
  5. Bu durumu odak noktanız yapmayın. Hayatınızın sadece işten ibaret olmadığı hatırlayın ve sizi iyi etkileyecek rutinler kurarak hobiler edinin. Böylelikle iş dışı başka şeylerle de ilgileneceksiniz ve işde yaşadığınız stresli anlar odak noktanız olmaktan çıkacak.

Mobbinge uğruyorsanız hakkınızı arayın ve gereken yerlere başvurun. Eğer iş arkadaşlarınız tarafından psikolojik baskıya maruz kalıyorsanız o zaman bunu yöneticinize ileterek yardım isteyin. Mobbing yönetici tarafından uygulanıyorsa hukuki destek için başvurun. Bu durumun sizin sağlığınıza olumsuz etki etmesine izin vermeyin.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir